08 آذر 1401
Tehran
9 ° C
ما را در شبک های اجتماعی دنبال کنید
بازگشت
a

مجلهٔ الکترونیک واو

انگلیسی بودن نویسنده را گوشه ذهنتان داشته باشید
آرمان از بین رفتنی نیست

کریستوفر دو بِلِگ اصالتش انگلیسی است، همسر ایرانی دارد و اواخر دهه 70 به ایران می‌آید. مرحوم ایرج افشار از او می­‌خواهد روایتش از مصدق را بنویسد. شرح مفصل­‌ترش را در کتاب می­‌خوانید اما تا صفحه آخر کتاب این که نویسنده انگلیسی است را یک گوشه ذهنتان نگه دارید. دو بِلِگ تمام سعی‌اش را کرده بر اساس اسناد جلو برود، جانبدارانه ننویسد اما در مواقعی خیلی ظریف ملیت بر نگاهی که به دکتر مصدق دارد اثر گذاشته است.

باوجود اینکه روی جلد ذکر شده ­است زندگی­‌نامه­ سیاسی، نویسنده فقط به بعد سیاسی زندگی دکتر مصدق نپرداخته است. زندگی شخصی مصدق به عنوان یک اشراف‌­زاده ایرانی، پسر بزرگ نجم‌­السلطنه، همسر زهرا ضیاءالسلطنه و پدر فرزندانش هم در این کتاب به تصویر کشیده می‌­شود که اتفاقا به خواننده درک صحیح­‌تری از مصدق در قامت یک سیاست‌مدار می­‌دهد.­

اگر تاریخ را آکادمیک نخوانده­‌اید یا اگر در آغاز مطالعه درباره زندگی مرحوم مصدق، حوادث دهه 20 و 30 خورشیدی و نفت هستید، مطالعه این کتاب را به تعویق بیاندازید. تصویر ساخته­ دو بِلِگ از دکتر مصدق یک فرد محافظه‌­کار صادق است که ممکن است در ذهن خواننده­ این تلقی را ایجاد کند که مصدق تماما همین چیزی ­است که نویسنده از آن نوشته. هرچند که اگر او را محافظه‌­کار هم بدانیم، غلط نیست. مصدق می­‌دانست کی و کجا باید چگونه شخصیتی از خود نشان دهد.

دو بِلِگ تلقی درستی از تاریخ دارد، مصدق سال 32 را نتیجه فقط دوره­ دوساله نخست­وزیری نمی­‌داند و با جزئیات به او و زندگیش قبل از آن هم می­‌پردازد. به تغییر نگاه مردم راجع به مسئله حکومت از مشروطه تا انقلاب اسلامی که قدم به قدم بود دقت دارد و هرچند خیلی درباره‌اش صحبت نکرده ولی شروع جرقه انقلاب را از سال 42 نمی­‌داند و ریشه­‌های انقلاب اسلامی را به خیلی قبل‌­تر یعنی دوره نهضت ملی شدن صنعت نفت می­‌داند. نکته درخور توجه این کتاب این است که برخلاف خیلی از کتب تاریخی که علت تصمیمات افراد بزرگ را فقط سیاست­­‌های داخلی و خارجی می‌­دانند، نویسنده به حالات شخصی مصدق هم توجه کرده ­است که در واکنش‌های او نسبت به مسائل پیرامونش در کل زندگی و به خصوص در دوران نخست‌­­وزیری بسیار موثر بوده است. احوالی که مصدق بعد از ماجرای 30 تیر سال 31 دارد در نهایت نتیجه‌­ای جز کودتای 28 مرداد 32 نخواهد داشت و دو بِلِگ بسیار ریزبینانه به این مسئله توجه کرده است.

از دیگر ویژگی‌­های این کتاب، تحلیلی بودنش است. دو بِلِگ فقط یکسری داده تاریخی خام را به خواننده ارائه نمی‌­دهد بلکه نظر خودش را هم نسبت به وقایع بازگو می‌­کند که خواننده هوشیار باید به این نکته توجه کند.

و درنهایت کتاب هم به این نکته اذعان دارد با وجود اینکه مصدق در جریان کودتا یکی از مقصرین است و کارنامه روشنی ندارد ـ مانند تمام سیاستمداران جهان ـ اما چون آرمانی داشت و برای آن آرمان تلاش کرد و حتی درست­‌تر جنگید، باوجود سال‌ها سانسور رژیم پهلوی نسبت به او و حقایق کودتا و بی­‌مهری­‌های سال‌های اخیر نامش در ذهن مردم باقی مانده ­است، چرا که آرمان از بین رفتنی نیست.

 

عنوان: تراژدی تنهایی؛ زندگی­نامه­ سیاسی محمد مصدق/ پدیدآور: کریستوفر دو بِلِگ؛ مترجم: بهرنگ رجبی/ انتشارات: چشمه/ تعداد صفحات: 318/ نوبت چاپ: نهم.

انتهای پیام/

ارسال نظر